Między działaniem a myśleniem
Niektóre myśli nie pojawiają się nagle. Raczej zbierają się powoli, z rozmów, lektur, drobnych poruszeń, które na początku trudno nawet nazwać. Tak było i tym razem.
Zaczęło się od zwyczajnego spotkania i rozmowy. Jednej z tych, które toczą się bez planu, a jednak zostają w środku na dłużej. W pewnym momencie dostałam do ręki książkę Potęga podświadomości. Gest prosty, życzliwy, bez intencji przekonywania. Rozmowa potoczyła się dalej i zeszła na temat różnych dróg, którymi ludzie próbują sobie radzić z życiem, decyzjami, niepewnością. Padł też przykład osoby bardzo inteligentnej, doświadczonej, która zaczęła opierać swoje wybory na symbolicznych systemach – liczbach, kartach, znaczeniach. Złapałam się wtedy na wewnętrznym zdziwieniu, raczej pytaniu: co sprawia, że jednych to przyciąga, a innych nie? Odpowiedź, która wtedy padła, była prosta i spokojna: to rzadko ma związek z inteligencją – częściej z regulowaniem emocji i próbą uporządkowania własnych decyzji.
Niedługo później trafiłam na krótki tekst napisany w języku psychologii, skierowany do wąskiego, profesjonalnego grona. Był starannie skonstruowany, gęsty od pojęć i interpretacji. I znów pojawiło się to samo uczucie lekkiego dysonansu. Nie dlatego, że tekst był „zły” czy nietrafny. Raczej dlatego, że w natłoku znaczeń gdzieś umykał konkretny człowiek – ten, który stoi przed decyzją, boi się, waha, a mimo to musi jakoś ruszyć dalej. Miałam wrażenie, że sens pojawiał się szybciej, niż było na niego naprawdę miejsce.
Na końcu przyszła lektura Murphy’ego. Książki prostej, chwilami bardzo jednoznacznej, momentami wręcz drażniącej swoją pewnością. A jednak trudno było zignorować jej skuteczność. Murphy nie zaprasza do długiej analizy ani do rozbierania wszystkiego na czynniki pierwsze. Robi coś innego – oddaje poczucie wpływu. Mówi wprost: zobacz, co robisz ze swoim myśleniem, i sprawdź, dokąd cię to prowadzi. Bez obietnic cudów, bez skomplikowanych teorii. Raczej jak zachęta do wykonania własnego, nawet bardzo małego kroku.
I właśnie z tych trzech doświadczeń – rozmowy, tekstu i książki – zaczęła się we mnie układać jedna, prosta refleksja.
Dwa skrajne porządki
Z jednej strony mamy świat afirmacji, podświadomości, symboli, liczb, rytuałów. Świat, który szybko przynosi sens, porządkuje chaos i daje ulgę. Czasem naprawdę pomaga się podnieść. Problem pojawia się wtedy, gdy sens zaczyna zastępować decyzję, a symbol przejmuje odpowiedzialność za życie.
Z drugiej strony mamy świat psychologii i terapii, który potrafi tak długo tłumaczyć, że trudno zrobić kolejny krok. Gdy każda reakcja ma swoje źródło, każda trudność swoje uzasadnienie, a każda zmiana zostaje odłożona „na proces”. Tu również łatwo utknąć – tym razem w myśleniu, które nie prowadzi do ruchu.
Oba te światy mogą być pomocne. Oba też mogą stać się subtelną formą ucieczki.
Gdzie naprawdę pojawia się trudność?
Nie w podświadomości. Nie w psychologii. Nie w myśleniu symbolicznym ani refleksji.
Trudność zaczyna się wtedy, gdy:
- wyjaśnienie zastępuje wybór,
- zrozumienie zastępuje działanie,
- sens pojawia się po to, by nie musieć nic robić.
Zarówno język ezoteryczny, jak i nadmiar interpretacji psychologicznej potrafią w niepostrzeżony sposób zdjąć z człowieka odpowiedzialność. Jedne mówią: takie masz liczby. Drugie: to przez twoją historię. Efekt bywa podobny – ulga i bezruch.
Ulga zamiast decyzji – przykład z życia
Wyobraź sobie sytuację dobrze znaną wielu osobom. Ktoś przeżywa trudny moment: rozpad relacji, kryzys zawodowy, poczucie utknięcia. Pojawia się napięcie, lęk, niepewność co do przyszłości. To naturalne. W takich chwilach bardzo łatwo sięgnąć po wyjaśnienie, które przynosi natychmiastową ulgę.
„To wszystko dlatego, że tak miało być.”
„Widocznie Wszechświat ma dla mnie inny plan.”
„Moja podświadomość mnie blokuje, więc na razie nic nie mogę zrobić.”
Takie myśli uspokajają. Zmniejszają napięcie, zdejmują ciężar odpowiedzialności, dają poczucie sensu. Problem pojawia się wtedy, gdy na tym się kończy. Ulga zastępuje decyzję.
Bo choć napięcie na chwilę znika, sytuacja się nie zmienia. Nie zostaje podjęta żadna rozmowa, nie zapada żadna decyzja, nie pojawia się żaden realny krok. Człowiek pozostaje w zawieszeniu – chroniony przez wyjaśnienie, ale unieruchomiony przez brak działania.
Inna postawa nie polega na odrzuceniu refleksji czy sensu, ale na zatrzymaniu się krok wcześniej. Na uznaniu: nie wiem jeszcze, co to znaczy. Jest mi trudno. Czuję lęk. I dopiero potem na zadaniu sobie prostego pytania: jaki najmniejszy realny krok mogę zrobić teraz?
Decyzja, nawet nieidealna, przywraca sprawczość. Ulga bez decyzji jedynie ją usypia.
Pomiędzy
I tu pojawiło się zdanie, które bardzo porządkuje mi to wszystko w środku:
Działanie bez refleksji łatwo zamienia się w iluzję.
Refleksja bez działania prowadzi do zawieszenia.
Dorosłość polega na umiejętności przełączania się między jednym a drugim we właściwym momencie.
Czasem naprawdę potrzebujemy się zatrzymać. Wytrzymać brak sensu. Nie tłumaczyć wszystkiego natychmiast. Pozwolić, by pytania pobyły chwilę bez odpowiedzi.
A czasem trzeba zrobić coś dokładnie odwrotnego: przestać myśleć i zrobić krok, nawet jeśli nie mamy pewności, czy to ma sens, czy się uda, czy zostaniemy dobrze zrozumiani.
Dojrzałość nie polega na tym, że wszystko rozumiemy. Ani na tym, że wszystko afirmujemy.
Polega raczej na tym, że potrafimy rozpoznać, czego w danym momencie naprawdę potrzebujemy: myślenia czy działania.
Na koniec
Ten tekst nie jest ani przeciw ezoteryce, ani przeciw psychologii. Nie jest też próbą rozstrzygania, „co działa lepiej”. Zarówno praca z podświadomością, jak i refleksja psychologiczna mogą być głęboko wspierające pod warunkiem, że nie stają się sposobem na odsunięcie odpowiedzialności za własne życie.
Trudność zaczyna się tam, gdzie sens pojawia się zbyt szybko. Gdy wyjaśnienie zastępuje decyzję, a zrozumienie – działanie. Niezależnie od tego, czy mówimy językiem symboli, czy językiem teorii, efekt bywa podobny: ulga i bezruch.
Być może najważniejsza umiejętność, jakiej uczymy się z czasem, nie polega na wyborze jednej drogi. Polega na rozpoznaniu momentu, w którym warto się zatrzymać i pobyć z niewiedzą – oraz momentu, w którym trzeba zrobić krok, nawet bez gwarancji sensu.
Dojrzałość nie polega na tym, że wszystko rozumiemy.
Polega na tym, że potrafimy żyć dalej także wtedy, gdy nie wszystko da się wyjaśnić.
I być może właśnie tam – pomiędzy myśleniem a działaniem – zaczyna się prawdziwa zmiana. 🌿
Jeśli ten temat Cię zainteresował, zajrzyj też do innych tekstów z kategorii Autorefleksje.